Η Σάμος βρίσκεται στο Ανατολικό Αιγαίο, σε απόσταση αναπνοής από τα μικρασιατικά παράλια. Το στενό της Μυκάλης, ο “επταστάδιος πορθμός” των αρχαίων πηγών, με πλάτος λιγότερο από ένα μίλι, χωρίζει το νησί από τη χερσόνησο της Μυκάλης.Το όνομά του νησιού προέρχεται από μια πανάρχαια ρίζα  – SAMA – που συναντιέται συχνά σε ονόματα τόπων με ψηλά βουνά, όπως η Σάμος-Σάμη της Κεφαλονιάς, το Σαμικό της Τριφυλίας ή  η Σαμοθράκη και δικαιώνεται στη Σάμο από τα δύο ψηλά βουνά, τον Κέρκη ή Κερκετέα, με ύψος 1433 μ. και την Άμπελο με 1153μ. 
Για τα  πυκνά δάση, την πλούσια βλάστηση, τα νερά και τα ανθισμένα λιβάδια  της η Σάμος υμνήθηκε από τους ποιητές με επίθετα, όπως Δόρυσα και Δρύουσα, Μελάμφυλλος, Μελάνθεμος, Ανθεμίς, Κυπαρισία, Υδρηλή.
Η καίρια θέση του νησιού πάνω στους δρόμους που συνδέουν την Ελλάδα με την Μ. Ασία και την Ανατολή, ήταν μια από τις αιτίες που οδήγησαν το νησί σε εξαιρετική ανάπτυξη κατά τους αρχαίους, όπως άλλωστε και κατά τους νεώτερους χρόνους, τουλάχιστον μέχρι την μικρασιατική καταστροφή.