home Άρθρα Επίσκεψη στο Zάλογγο και την Αρχαία Κασσώπη
Επίσκεψη στο Zάλογγο και την Αρχαία Κασσώπη

​Καθώς βγαίνουμε βόρεια της Πρέβεζας, φτάνει στα όριά της η εύφορη πεδιάδα. Μερικά χιλιόμετρα μετά αρχίζουν οι ανηφοριές. Είναι τα βουνά του Ζαλόγγου. Το όνομα του τόπου είναι άρρηκτα δεμένο με τη θυσία των Σουλιωτισσών και των παιδιών τους, για να μην πέσουν στα χέρια του Αλή Πασά. Το περίφημο μνημείο του Ζογγολόπουλου με τις γιγάντιες σιλουέττες, δεσπόζει ήδη από πολύ μακρυά στο χείλος του γκρεμού. Αν, ωστόσο, το σύγχρονο αυτό μνημείο είναι ορατό από παντού, ένα άλλο μνημείο, του αρχαίου ελληνισμού, παραμένει αθέατο στα αντικρινά υψίπεδα του βουνού. Είναι η ερειπωμένη πολιτεία της αρχαίας Κασσώπης, σε μεγάλο βαθμό άγνωστη στο ευρύ κοινό. Όπως άλλωστε, τόσοι και τόσοι, ιστορικοί και αρχαιολογικοί χώροι αυτού του τόπου…

Κείμενο: Θεόφιλος Μπασγιουράκης
Φωτογραφίες: Άννα Καλαϊτζή
Επίσκεψη στο Zάλογγο και την Αρχαία Κασσώπη
Κατηγορίες: Μνημεία
Προορισμοί: ΗΠΕΙΡΟΣ, Πρέβεζα

Καθώς βγαίνουμε βόρεια της Πρέβεζας, φτάνει στα όριά της η εύφορη πεδιάδα. Μερικά χιλιόμετρα μετά αρχίζουν οι ανηφοριές. Είναι τα βουνά του Ζαλόγγου. Το όνομα του τόπου είναι άρρηκτα δεμένο με τη θυσία των Σουλιωτισσών και των παιδιών τους, για να μην πέσουν στα χέρια του Αλή Πασά. Το περίφημο μνημείο του Ζογγολόπουλου με τις γιγάντιες σιλουέττες, δεσπόζει ήδη από πολύ μακρυά στο χείλος του γκρεμού. Αν, ωστόσο, το σύγχρονο αυτό μνημείο είναι ορατό από παντού, ένα άλλο μνημείο, του αρχαίου ελληνισμού, παραμένει αθέατο στα αντικρινά υψίπεδα του βουνού. Είναι η ερειπωμένη πολιτεία της αρχαίας Κασσώπης, σε μεγάλο βαθμό άγνωστη στο ευρύ κοινό. Όπως άλλωστε, τόσοι και τόσοι, ιστορικοί και αρχαιολογικοί χώροι αυτού του τόπου…

 

ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΣΣΩΠΗ

 

Στα δύο τούτα μνημεία του Ελληνισμού, το αρχαίο και το νεότερο, θα κατευθύνουμε για λίγο τα βήματά μας. Πρώτος σταθμός η Αρχαία Κασσώπη.

Αφετηρία της περιήγησής μας είναι ο ημιορεινός οικισμός της Καμαρίνας και ορμητήριό μας ο ξενώνας «Μιχομπέης». Είν’ ένα εξαίρετο κατάλυμα στους πρόποδες του Ζαλόγγου, που από υψόμετρο 400 μέτρων αγναντεύει τα πάντα.

Ανηφορίζουμε προς τα βόρεια και, δύο περίπου χιλιόμετρα μετά, σε μια στροφή του δρόμου, συναντάμε αριστερά χωματόδρομο και πινακίδα προς Αρχαία Κασσώπη. Ένας χαλαρωτικός περίπατος 200 μέτρων στον δρόμο του πευκοδάσους, μας οδηγεί μπροστά στην πύλη του αρχαιολογικού χώρου. Μερικά μέτρα μετά, αποκαλύπτεται στα μάτια μας το υπέροχο υψίπεδο της Κασσώπης.

 

ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ

Από πότε όμως υφίσταται η αρχαία πολιτεία; Ποιες είναι οι ιστορικές της καταβολές;

Η πρωτεύουσα της Κασσωπαίας ιδρύθηκε γύρω στα 340 π.Χ.  σε θέση φυσικά οχυρή, στα νότια υψίπεδα του αρχαίου όρους Πτελεόν (σημερινά βουνά του Ζαλόγγου). Στις αρχές του 4ου π.Χ. αιώνα η πόλη έγινε το θρησκευτικό και οικονομικό κέντρο των Κασσωπαίων και το πολιτικό και διοικητικό κέντρο του Κοινού των Ηπειρωτών. Τον 4ο αιώνα υπολογίζεται ο πληθυσμός της πόλης σε 9.000 κατοίκους.

Την οικονομική της δύναμη απέκτησε η Κασσώπη με την κτηνοτροφία και τα προϊόντα της εύφορης πεδιάδας του Αχέροντα ποταμού. Από τον 3ο όμως αιώνα οι Κασσωπαίοι στράφηκαν στο εμπόριο, κυρίως με τη Δύση αλλά και την Αθήνα. Δύο ήταν τα σημαντικά λιμάνια της Κασσώπης, το ένα στο σημερινό Μιχαλίτσι στον Αμβρακικό και το άλλο στη σημερινή Καστροσυκιά, στο Ιόνιο. Τον 2ο π.Χ. αιώνα μεγάλη άνθηση γνώρισε και η επεξεργασία της πορφύρας.

Ενδεικτικό της ευμάρειας και ισχύος ήταν, ότι η πόλη είχε δικό της νομισματοκοπείο. Το νόμισμά της στην μια πλευρά απεικόνιζε τον Δία και στην άλλη αετό με κεραυνό.

Η καταστροφή των ηπειρωτικών πόλεων από τους Ρωμαίους το 167 π.Χ. επηρέασε και την Κασσώπη, η οποία όμως από τα μέσα του 2ου αι. π.Χ., με την ανασύσταση του Κοινού των Ηπειρωτών, γνώρισε μια μικρή περίοδο οικονομικής ανάκαμψης και ανοικοδόμησης. Η οριστική εγκατάλειψη της πόλης συνδέεται με την ίδρυση της Νικόπολης από τον Οκταβιανό Αύγουστο μετά τη νίκη του επί του Αντωνίου στο Άκτιο το 31 π.Χ. Τότε οι κάτοικοι της Κασσώπης, όπως και πολλών άλλων πόλεων, υποχρεώθηκαν από τον αυτοκράτορα να εγκατασταθούν στη νέα πόλη.

 

ΤΑ ΘΑΥΜΑΣΤΑ ΕΡΕΙΠΙΑ ΤΗΣ ΚΑΣΣΩΠΗΣ

Οι ανασκαφές στον χώρο διενεργήθηκαν από τον καθηγητή Σωτήριο Δάκαρη, τα έτη 1952-55. Συνεχίστηκαν στο διάστημα 1977-83 με την συνεργασία του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου και του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Το 2003 η ΙΒ΄Εφορεία Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων ξεκίνησε ένα ευρύ πρόγραμμα εργασιών, χρηματοδοτούμενο από το Γ΄. Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης για τη βελτίωση των υποδομών και την ανάδειξη του χώρου.

Είναι αληθινή ευτυχία να περιδιαβαίνουμε για τέταρτη φορά τα τελευταία χρόνια τους έξοχους οριζόντιους και κάθετους δρόμους της πόλης, να θαυμάζουμε τα λαμπρά οικοδομήματα με την άριστη πολυγωνική τοιχοποιία, να φτάνουμε ως τις εσχατιές της ισχυρότατης οχύρωσης και τον Μακεδονικό τάφο και στο τέλος ν’ ανηφορίζουμε ως το μεγάλο θέατρο, στη βραχώδη πλαγιά. Ένα θέατρο γιγάντιο, με θέα μοναδική στον Αμβρακικό και στο Ιόνιο αλλά βαρειά λαβωμένο από τον πανδαμάτορα χρόνο και την αδιαφορία των απογόνων.

Η Κασσώπη είναι χτισμένη σε υψόμετρο 550-620 μέτρων, σε ευρύχωρο οροπέδιο στις δυτικές πλαγιές της οροσειράς του Ζαλόγγου. Η συνολική της έκταση είναι περίπου 300 στρέμματα. Από τα Β και ΒΔ προστατεύεται από βραχώδη και απόκρημνη ράχη με δύο κορυφές, που χρησίμευαν ως ακροπόλεις. Τη φυσικά οχυρή θέση ενισχύει ένα ισχυρό πολυγωνικό τείχος, πάχους 3,30-3,50 μέτρων. Η συνολική περίμετρος έφτανε τα 2,630 μέτρα. Στο τείχος ανοίγονταν δύο κύριες πύλες, ανατολικά και δυτικά, στις οποίες κατέληγε η κύρια αρτηρία που διέσχιζε την πόλη.

Η πόλη κτίστηκε με οργανωμένο πολεοδομικό σχέδιο:

Παράλληλοι δρόμοι πλάτους 4,50 μ., με κατεύθυνση Β.Ν διασταυρώνονταν με δύο πλατύτερους κάθετους δρόμους πλάτους 6μ. με κατεύθυνση Α-Δ και διαμόρφωναν στενόμακρες οικοδομικές νησίδες (1). Στο πλάτος κάθε οικοδομικής νησίδας είναι κτισμένα δυο σπίτια ίσων διαστάσεων (14,40 Χ 15,60 μ.) και εμβαδού 225 τ.μ. Έχουν νότιο προσανατολισμό και χωρίζονται κατά μήκος από αποχετευτικό διάδρομο πλάτους 1,20 μ., την «περίσταση». Στην περίσταση συνέρρεαν τα νερά από τις στέγες και τους λουτρώνες των σπιτιών και, μέσω ενός πλήρους δικτύου αγωγών, διοχετεύονταν έξω από το τείχος της πόλης.

Τα σπίτια ήταν διώροφα, κτισμένα με λίθινη πολυγωνική τοιχοποιία στο κάτω μέρος (2) και ωμές πλίνθους με ξυλοδεσιές στην ανωδομή. Η εξώθυρα οδηγούσε σε υπαίθρια αυλή, με την οποία επικοινωνούσε ο «ανδρών», ο «οίκος» και ο χώρος για την αποθήκη ή τον στάβλο.

Ο «ανδρών» ήταν η αίθουσα συμποσίου του οικοδεσπότη. Είχε 7 κλίνες, περιμετρικά τοποθετημένες, και φωτίζονταν από μεγάλα παράθυρα. Ο «οίκος» αποτελούσε τον πυρήνα του σπιτιού και ήταν ο κύριος χώρος διημέρευσης, με ύψος δύο ορόφων και την εστία στο κέντρο. Τα δάπεδα της αυλής και των δωματίων ήταν στρωμένα με πηλόχωμα και οι τοίχοι έφεραν λευκό επίχρισμα. Ξύλινη κλίμακα οδηγούσε στον όροφο του σπιτιού, όπου βρίσκονταν δύο υπνοδωμάτια. Η ύδρευση της Κασσώπης εξασφαλίζονταν από πηγές. Μεγάλες δεξαμενές νερού υπήρχαν στο βόρειο τμήμα της πόλης και στις δυο ακροπόλεις, διασφαλίζοντας σε περίπτωση πολιορκίας επάρκεια νερού.

Το κέντρο του πολιτικού, διοικητικού και θρησκευτικού βίου της πόλης αποτελούσε η «Αγορά». Είναι ο υπαίθριος χώρος, όπου συγκεντρώνονταν οι πολίτες για να λάβουν μέρος σε ανοιχτές συνελεύσεις, ψηφοφορίες, δίκες ή θρησκευτικές τελετές. Οι διαστάσεις της Αγοράς είναι εντυπωσιακές, με μήκος 70 και πλάτος 60 μέτρα. Στο δυτικό τμήμα είχε τοποθετηθεί βωμός, αφιερωμένος στον «Δία Σωτήρα».

Στην δυτική πλευρά της Αγοράς υπήρχε το «Πρυτανείον», που ήταν διοικητικό κέντρο της πόλης και έδρα των πρυτάνεων. Το κτίριο διέθετε χώρους για τα συμπόσια των πρυτάνεων και για την σίτιση των τιμωμένων από την πόλη προσώπων. Παράλληλα στέγαζε την «κοινή εστία», όπου φυλασσόταν το άσβεστο «ιερό πυρ» της πόλης.

Στα τέλη του 3ου αι. π.Χ. κατασκευάστηκε στην ανατολική πλευρά της Αγοράς, το Βουλευτήριο, με θέα επιβλητική σ’ όλο τον ορίζοντα και με τη μορφή ανοιχτού θεάτρου. Το «κοίλο», λαξευμένο σε φυσικό βράχο, είχε χωρητικότητα περίπου 2.000 θεατών.

Βόρεια της Αγοράς υπάρχει ένα κτίριο μνημειώδες. Έχει διαστάσεις 30 Χ 32,60 μέτρα και κατασκευάστηκε στο τέλος του 3ου αι. π.Χ. Είναι το περίφημο «Καταγώγιο», δηλαδή δημόσιος ξενώνας της πόλης για τη φιλοξενία τιμωμένων προσώπων. Έξοχη είναι η πολυγωνική τοιχοποιία από μεγάλους ασβεστόλιθους, εκτός από την ΝΑ γωνία, που είναι κτισμένη κατά το ισοδομικό σύστημα (3). Η οικοδομή ήταν κατασκευασμένη με ωμές πλίνθους, που ενισχύονταν με ξυλοδεσιές και έφεραν εσωτερικό επίχρισμα. Οπτόλινθοι (4) χρησιμοποιήθηκαν στις γωνιές των τοίχων για λόγους σταθερότητας.

Θα μπορούσαμε να μιλάμε πολύ ακόμη για τα θαυμαστά δείγματα του παρελθόντος της Κασσώπης. Και άλλο τόσο βέβαια για τον μοναδικής υποβλητικότητας χώρο, που επέλεξαν για τη δημιουργία της πόλης τους οι αρχαίοι Κασσωπαίοι. Έναν χώρο που μπορεί για ώρες ολόκληρες να μαγέψει τον επισκέπτη.

 

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

  • Το πλέγμα των οριζόντιων και κάθετων δρόμων διαιρεί την πόλη σε 60 περίπου ορθογώνια οικοδομικά συγκροτήματα με σταθερό πλάτος 30,30 μέτρων. Είναι το γεωμετρικό πολεοδομικό σχέδιο που είχαν εγκαινιάσει πρώτες οι ελληνικές αποικίες της Κάτω Ιταλίας από το τέλος του 7ου π.Χ. αι. και τελειοποίησε κατά τον 5ο π.Χ. αιώνα ο περίφημος πολεοδόμος, μαθηματικός και αρχιτέκτων Ιππόδαμος ο Μιλήσιος, το όνομα του οποίου δόθηκε στο πασίγνωστο «Ιπποδάμειο Σύστημα».
  • Η ακριβέστατη λάξευση και συναρμογή των ογκόλιθων στην πολυγωνική τοιχοποιία των οικιών και του τείχους είναι έργο που αξίζει την προσοχή και τον θαυμασμό μας. Με ειδικό σκάλισμα οι ογκόλιθοι «κλείδωναν» ο ένας μέσα στον άλλον για άριστη αντισεισμική προστασία.
  • Είναι ο τύπος τοιχοποιίας, πολύ κοινός στην αρχαιότητα, που αποτελείται από σειρές λαξευτών δόμων (λίθων) ίσου μεγέθους και σχήματος ορθογώνιου παραλληλεπιπέδου.
  • Οι οπτόπλινθοι είναι πλίνθοι σε σχήμα ορθογώνιου παραλληλεπίπεδου, που αποτελούνται από αργιλόχωμα, μικρή ποσότητα άμμου και νερού. Αρχικά αποξηραίνονται στον αέρα και στη συνέχεια ψήνονται σε ειδικούς κλιβάνους.

 

 

ΣΤΟΝ ΙΕΡΟ ΧΩΡΟ ΤΟΥ ΖΑΛΟΓΓΟΥ

Καθώς ανηφορίζουμε προς τον οικισμό της Καμαρίνας, γιγαντώνονται στα μάτια μας οι εμβληματικές μορφές των Σουλιώτισσων γυναικών, ψηλά πάνω στον βράχο του Ζαλόγγου. Ο ελάχιστος φόρος τιμής που οφείλουμε ν’ αποτίσουμε στη μνήμη της θυσίας των ηρωικών γυναικών είναι μια επίσκεψη στο χώρο του μνημείου.

Η ανάβαση αρχίζει από τον αύλειο χώρο της Ιεράς Μονής Αγ. Δημητρίου Ζαλόγγου από υψόμετρο 630 μέτρων. Μόνιμα ανηφορικό το μονοπάτι αποτελείται από φαρδύ πλακόστρωτο και ενδιάμεσα σκαλοπάτια, κατασκευασμένα από λαξευτό γρανιτόλιθο, που φτάνουν συνολικά τα 410 ως την κορυφή του βράχου. Εδώ το υψόμετρο είναι 740 μέτρα, μια υψομετρική διαφορά 110 μέτρων δηλαδή, που καλύπτεται σε 12-15 λεπτά.

Φτάνοντας στο πλάτωμα όπου έχει ανεγερθεί το μνημείο η αίσθηση είναι συγκλονιστική. Όχι μόνον από το δέος στη θέα του τρομερού γκρεμού αλλά κυρίως από την συγκινησιακή φόρτιση που μας μεταδίδουν οι γιγάντιες μορφές του γλύπτη Γ. Ζογγολόπουλου. Μορφές που απεικονίζουν με δωρική λιτότητα τον θρυλικό χορό των γυναικών, τότε που καθεμιά, φτάνοντας στο χείλος του γκρεμού, αποχωριζόταν από τις άλλες και κρημνιζόταν.

Αυτό τον ηρωικό θάνατο αποφάσισαν τον Δεκέμβριο του 1803 οι Σουλιώτισσες για ν’ αποφύγουν την αιχμαλωσία και την ατίμωση από τα στίφη του Αλή Πασά. Νωρίτερα είχαν ρίξει στο βάραθρο τα μικρά τους παιδιά. Αυτή ήταν η τραγική κατάληξη του πολύχρονου αγώνα των Σουλιωτών ενάντια στον Αλή.

Εκτός όμως απ’ αυτή την υπέρτατη πράξη θυσίας, που έκτοτε συνοδεύει το Ζάλογγο με αιώνια αίγλη και τιμή, υπήρξε στην περιοχή της Καμαρίνας κι ένα άλλο ιστορικό γεγονός, δραματικό αλλά ελάχιστα γνωστό. Είναι η «Μάχη της Καμαρίνας» τον Απρίλιο του 1897, στα πλαίσια του Ελληνοτουρκικού Πολέμου του 1897. Είχε προηγηθεί η λεηλασία και πυρπόληση του χωριού από τα τουρκικά στρατεύματα μετά την εξέγερση της επαρχίας Πρέβεζας στην Καμαρίνα υπό την αρχηγία του Κων/νου Τζώρτζη ή Ζαχαράκη. Μορφή της μάχης με απαράμιλλο ηρωισμό υπήρξε ο ιερέας της Καμαρίνας Παπαμιχάλης Παπαγεωργίου, που με 40 άνδρες κατέλαβε θέσεις μάχης γύρω από τη σκάλα και τους βράχους του Ζαλόγγου. Στη σφοδρή μάχη που ακολούθησε με τους πολυαριθμότερους Τούρκους, έπεσαν ηρωικά μαχόμενοι 32 υπερασπιστές κι ανάμεσά τους ο Παπαμιχάλης. Έτσι, έναν αιώνα σχεδόν μετά τη θυσία των Σουλιωτών και Σουλιωτισσών, ο βράχος του Ζαλόγγου ποτίστηκε και πάλι με νέο αίμα Ελλήνων.

Από την τουρκική μανία όμως δεν γλίτωσε ούτε η μονή του Αγ. Δημητρίου Ζαλόγγου, που είχε παραχωρήσει στέγη και τροφή στους αντάρτες Καμαρινιώτες. Εδώ πρέπει να σημειώσουμε, ότι η μονή Αγ. Δημητρίου ήταν μετόχι της παμπάλαιας (8ου-11ου αι.) μονής των Αγίων Ταξιαρχών Μιχαήλ και Γαβριήλ. (Ερείπιά της εξακολουθούν να σώζονται σε απόσταση μερικών λεπτών από το μνημείο του Ζαλόγγου).

Σύμφωνα με τα «Πρεβεζάνικα Χρονικά» (τεύχος 29-30, ΙΑΝ-ΔΕΚ 1993), «μετά την μάχη και την εξόντωση του ιερέα Μιχαήλ και των 32 Καμαρινιωτών, οι τούρκοι μπήκαν στην ιστορική μονή, σκότωσαν τους Μοναχούς Αθανάσιο Ντουραχάνη και Νικόλαο Κατσούπη, εξόρυξαν με τη λόγχη τους οφθαλμούς των Αγίων στις τοιχογραφίες του 1816 και στη συνέχεια έκαψαν εντός του Ιερού Ναού τις δεσποτικές και λοιπές φορητές εικόνες κι έψησαν στη θράκα τα αρνιά τους».

Σήμερα η μονή είναι ένα γαλήνιο γυναικείο μοναστήρι. Καθώς κατεβαίνουμε από την προσκυνηματική μας ανάβαση στο Μνημείο του Ζαλόγγου μπαίνουμε στον ναό. Επικρατεί ένα μισόφωτο κατανυκτικό. «Ιδού ο νυμφίος έρχεται εν τω μέσω της νυκτός», ψάλλει με αγγελική φωνή η χορωδία των μοναχών. Είναι Κυριακή των Βαΐων 28 Μαρτίου, η ακολουθία του Εσπερινού.

 

ΠΗΓΕΣ

Για το άρθρο της Κασσώπης.

-Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού

www.culture.gr

-Πληροφοριακοί πίνακες στον Αρχαιολογικό Χώρο.

 

Για το άρθρο του Ζαλόγγου.

-Χρίστου Αλ. Κάτσανου, «ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΑΝΑΔΡΟΜΕΣ», Καμαρίνα, Σούλι, Ζάλογγο, Εθνική Αντίσταση, Πρέβεζα 1986

-ΠΡΕΒΕΖΑΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ, ΤΕΥΧΟΣ 29-30, ΙΑΝ-ΔΕΚ 1993

-ΑΝ. Γεωργαντζή, «Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΖΑΛΟΓΓΟΥ ΚΑΙ Ο ΧΑΛΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΓΥΡΩ ΧΩΡΙΩΝ», «ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑ», ΑΥΓ. 1953, ΤΕΥΧΟΣ 16

-Αρχιμανδρ. Φιλάρετου Βιτάλη, «ΤΟ ΘΡΥΛΙΚΟ ΖΑΛΟΓΓΟ ΚΑΙ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ΤΟΥ» εκδ. Ι. ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΝΙΚΟΠΟΛΕΩΣ, ΑΘΗΝΑΙ 1975.

 

ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ

Θερμά ευχαριστούμε τον υπέροχο ξενώνα «ΜΙΧΟΜΠΕΗΣ» στην Καμαρίνα και προσωπικά την Ευτυχία Παπαμιχαήλ, τόσο για την αξέχαστη φιλοξενία της αλλά και για όσα έκανε για μας.

 

back-button
next-button
zaloggo-kai-arxaia-kasswpi zaloggo-kai-arxaia-kasswpi_1 zaloggo-kai-arxaia-kasswpi_2 zaloggo-kai-arxaia-kasswpi_3 zaloggo-kai-arxaia-kasswpi_4 zaloggo-kai-arxaia-kasswpi_5 zaloggo-kai-arxaia-kasswpi_6 zaloggo-kai-arxaia-kasswpi_7 zaloggo-kai-arxaia-kasswpi_8 zaloggo-kai-arxaia-kasswpi_9 zaloggo-kai-arxaia-kasswpi_10 zaloggo-kai-arxaia-kasswpi_11
Close Καλάθι Αγορών
Close
Close
Categories