Με βαγονέτα μικρού διαμετρήματος και ελαφριού υλικού, που επινόησε ο Γάλλος μηχανικός Paul Decauville, το τρενάκι έκανε τη διαδρομή ανηφορίζοντας από την Αξιούπολη στην Πηγή και στο Κοτζά Ντερέ (Μεγάλο Ρέμα), φτάνοντας μέχρι την σημερινή Λίμνη Μεταλλείου περνώντας από πέτρινα γεφύρια και καλύπτοντας πολλά χιλιόμετρα. Η κοιλάδα του ποταμού είχε στρατηγική σημασία, καθώς συνέδεε το γαλλικό αρχηγείο της Αξιούπολης και το στρατιωτικό νοσοκομείο της Πηγής με τη γραμμή του μετώπου στο ύψος του φαραγγιού του Σκρα. Η γραμμή τροφοδοτούσε το μέτωπο με πυρομαχικά και εφόδια κατά τις κρίσιμες μάχες, αλλά μετέφερε και τραυματίες.

Χάρη στη γρήγορη και μη δαπανηρή -λόγω μικρού όγκου- εγκατάστασή του, το τρένο αυτό χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα από τον γαλλικό στρατό ως μέσο μεταφοράς πολεμικών εφοδίων σε πολλά μέρη του κόσμου σε περιόδους εκστρατευτικών επιχειρήσεων: Μαδαγασκάρη, Μαρόκο και αλλού.

Στον Δήμο Παιονίας, η γραμμή Decauville ξεκινούσε από τον παλιό ΣΣ Γουμένισσας, διερχόταν από την Αξιούπολη και κατέληγε στην περιοχή του Σκρα, μέσα από την κοιλάδα του Κοτζά Ντερέ. Κατασκευάστηκε το 1917-1918 και είχε μήκος 13,5χλμ. Στην κατασκευή της εργάσθηκαν εντατικά λόχος σκαπανέων του γαλλικού στρατού, δύο λόχοι από τη Μαδαγασκάρη, λόχος Μουσουλμάνων και αυτόχθονες κάτοικοι της περιοχής.

Από τις εγκαταστάσεις των γραμμών αυτών διασώζονται πολλά τεκμήρια κατά μήκος του Κοτζά Ντερέ από την περιοχή της Αξιούπολης ως τη Λίμνη Μεταλλείου, όπως τμήματα της γραμμής, γέφυρες και υποστυλώματα, μοναδικά σε όλη την Ευρώπη.

Σήμερα στα ίδια μέρη, πάνω στα χνάρια της ιστορίας, δημιουργείται ένα υπέροχο πεζοπορικό μονοπάτι. Το όραμα του Ανέστη Αθανασιάδη (μέλος του πολιτιστικού συλλόγου της Πηγής) γίνεται πραγματικότητα σε συνεργασία με τον Στέλιο Τσιαλίκη (υπεύθυνου του οργανισμού υπαίθριων δραστηριοτήτων Trace Your Eco) και χάρη στη συνδρομή της Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς, μα και των ντόπιων. Η διαδρομή καθαρίζεται, σηματοδοτείται και αποτελεί τμήμα του Ευρωπαϊκού Μονοπατιού Ε6.

Το ραντεβού μας στην κεντρική πλατεία της Αξιούπολης έχει προγραμματιστεί για το τελευταίο 10ήμερο του Απρίλη. Είναι η καλύτερη εποχή για να κάνουμε την διάσχιση του Decauville Trail,  λέει ο Στέλιος στο τηλέφωνο.

Ενθουσιασμένες η Αθηνά κι εγώ, έχουμε ξυπνήσει από νωρίς και έχουμε ετοιμαστεί πλήρως για την πεζοπορία και την καταγραφή του μονοπατιού. Είναι μια υπέροχη ανοιξιάτικη μέρα μετά από βροχές που προηγήθηκαν. Ο ήλιος και ο δροσερός αέρας καθώς διατρέχουμε τα 80 περίπου χιλιόμετρα για την Αξιούπολη, μας δημιουργούν μια χαρούμενη διάθεση και μια γλυκιά προσμονή για εξερεύνηση.

Με λίγη καθυστέρηση, φτάνουμε στην πλατεία όπου μας περιμένει ο Στέλιος. Επιβιβαζόμαστε και οι τρεις στο αυτοκίνητο με προορισμό την έξοδο του οικισμού και την αρχή της διαδρομής. Μια μεγάλη μεταλλική πινακίδα μας ενημερώνει για τη διαδρομή που πρόκειται να ακολουθήσουμε.

Ένας καλοπατημένος χωματόδρομος μας οδηγεί μετά από 750μ. στην αρχή του μονοπατιού. Διασχίζουμε το ρέμα των «μουλαράδων» και μετά από 1000μ. βγαίνουμε στα λιβάδια. Μεστά στάχια λικνίζονται νωχελικά σα μια γκριζοπράσινη θάλασσα με τα κύματα να σκάνε στην άκρη του δρόμου. Τα μάτια τρέχουν στον ανοιχτό ορίζοντα για ν’ αγναντέψουν τις κορυφές του Πάικου από τη μία και τον απέραντο κάμπο του Κιλκίς από την άλλη. Διασχίζουμε τον χωματόδρομο δίπλα στα σταχοχώραφα και μετά από 1600μ. συναντάμε την άσφαλτο. Πηγαίνουμε αριστερά και στα 100 περίπου μέτρα μια πινακίδα μας οδηγεί δεξιά σε αγροτικό δρόμο. Πλούσιο δρυοδάσος μας δροσίζει με την καταπράσινη αύρα του. Είμαστε ήδη στην κοιλάδα του Κοτζά Ντερέ, την οποία και διασχίζουμε. Κάποια στιγμή, μια πινακίδα στα δεξιά μας ενημερώνει για την έξοδο προς το ξενοδοχείο Κοτζά Ντερέ. Την προσπερνάμε και συνεχίζουμε. Ένα κορδόνι από ανθισμένες λαδανιές ξετυλίγεται στη μέση του μονοπατιού και τα φυλλαράκια από τις αγριοφράουλες στα ρείθρα δίνουν το μήνυμα ότι ο τόπος είναι δροσερός και παραγωγικός. Κοιτάξτε αυτό το ανάχωμα, λέει ο Στέλιος. Περπατάμε πάνω στη γραμμή του τρένου, να και μια πέτρινη κατασκευή υποβοηθητική. Ένα πλούσιο δάσος από γαύρους τραβάει την προσοχή μας με το δροσερό νεαρό λαχανί φύλλωμα.

Έχουμε καλύψει ήδη περίπου 7χλμ. κι έχουμε φτάσει στην περιοχή «3 γέφυρες». Ιστορική περιοχή, λέει ο Στέλιος. Τι να εννοεί, αναρωτιέμαι καθώς μπροστά μου βλέπω μόνο μία μεταλλική γέφυρα κι αυτή καινούργια ή τουλάχιστον το πάτωμά της. Ελάτε να τη διασχίσουμε και τότε θα καταλάβετε τι εννοώ, προτείνει ο συνοδοιπόρος μας, καθώς μάλλον έχει μαντέψει τις σκέψεις μου.

Από κάτω κυλάει αφρισμένο το Κοτζά Ρέμα που την εποχή αυτή έχει πολύ νερό, και που βέβαια να σημειωθεί ότι δε στερεύει ποτέ. Φτάνοντας στο τέλος της γέφυρας, ο Στέλιος μάς παρακινεί να βρεθούμε από κάτω της. Πραγματικά εντυπωσιακές οι δύο κυλινδρικές πέτρινες βάσεις που τη στηρίζουν. Είναι μέρος της κατασκευής του τρένου, μας πληροφορεί ο Στέλιος. Είναι η μόνη που έχει σωθεί, γιατί οι άλλες δύο έχουν καταπέσει και μόνο κάποια υπολείμματα μας τις γνωστοποιούν. Ξαναπερνάμε τη γέφυρα και συνεχίζουμε σ’ ένα έξοχο λιθόστρωτο μονοπάτι δίπλα στο ρέμα. Τα πλούσια φυλλώματα των δέντρων μάς κρύβουν το γαλάζιο και ο ήχος των νερών μπερδεύεται με των πουλιών σε μια υπέροχη μελωδία χωρίς παρτιτούρα.

Το λιθόστρωτο μας οδηγεί στην περιοχή «Κρύο Νερό». Μια ξύλινη γέφυρα μας γνέφει να την περάσουμε και να συνεχίσουμε. Σας έχω μια έκπληξη, λέει ο Στέλιος. Πριν περάσουμε τη γέφυρα θα πάμε να προμηθευτούμε δροσερό νερό από την πηγή. Λίγα μέτρα πιο κάτω, μια παρέα νεαρών παγώνει τις μπύρες του στην πηγή και ετοιμάζεται να απολαύσει τα ψητά που μόλις βγήκαν από την σκάρα. Ένα υπέροχο πλάτωμα κάτω από έναν γεροπλάτανο δίπλα στο ποτάμι είναι το αγαπημένο σημείο συνάντησης για χαλάρωση και απόλαυση των νέων του οικισμού της Πηγής, όπου ένα μονοπάτι σε βγάζει εκεί σε 40’. Εγκαταλείπουμε την χαρούμενη παρέα και συνεχίζουμε την πεζοπορία μας.

Έχουμε κάνει 9χλμ. και μόλις έχουμε βγει σε άσφαλτο που οδηγεί αριστερά στη Λίμνη Μεταλλείου. Μια πινακίδα απέναντί μας μάς καλεί να την ακολουθήσουμε. Αφήνουμε την άσφαλτο και μπαίνουμε στον χωματόδρομο. Η ώρα δεν είναι και τόσο κατάλληλη γι’ αυτή την διάσχιση. Ο ήλιος κάθετα πάνω από τα κεφάλια μας τεστάρει τις αντοχές μας. Αναζητούμε την πράσινη όαση που αφήσαμε πίσω μας. Έχουμε καλύψει περίπου 4,5χλμ. στον χωματόδρομο όταν μια πινακίδα μας καλεί να μπούμε στο μονοπάτι. Σε λιγότερο από ένα χιλιόμετρο έρχεται η ανακούφιση. Οι πολλές βροχές τις προηγούμενες μέρες έκαναν το πέρασμα του ρέματος δύσκολο. Οι πέτρες πάνω στις οποίες θα πατούσαμε για να περάσουμε απέναντι έχουν καλυφθεί και η ορμή του ρέματος είναι μεγάλη.

Χωρίς δεύτερη σκέψη, βγάζουμε παπούτσια, σηκώνουμε παντελόνια και με τη βοήθεια των μπατόν διασχίζουμε το ρέμα. Άλλο που δε θέλαμε βέβαια. Επιβραδύνουμε τη διάσχιση καθώς νιώθουμε ανακούφιση με το πέλμα μας να πατάει τη μαλακή δροσερή ύλη του πυθμένα.

Λίγα μέτρα μας έχουν μείνει για να ολοκληρώσουμε τη διάσχιση. Μια πινακίδα όμως στ’ αριστερά δίνει έναν νέο προορισμό: τη θέα της Λίμνης Μεταλλείου από ψηλά σε 30’. Δε λέμε ποτέ όχι σε τέτοιες θέες!

Πραγματική βίγλα η θέση που έχει στηθεί ένα πρόχειρο ξύλινο παρατηρητήριο. Το καλύτερο τελείωμα της μέρας. Ένας μεγάλος πράσινος καθρέφτης αντανακλά τα πράσινα του δάσους και τα μενεξεδιά του ουρανού, κι ένα απαλό αεράκι έχει αρχίσει να δροσίζει την ατμόσφαιρα. Έχουν περάσει 7 ώρες και έχει έρθει πλέον το σούρουπο. Ώρα για ένα καφεδάκι στην πλατεία της Αξιούπολης, λέει ο Στέλιος. Ο Ανέστης Αθανασιάδης μας περιμένει να μας πει ιστορίες από το χωριό του και το τρενάκι Decauville.